Voždovac je u praksi dve opštine u jednoj
Malo koja beogradska opština ima toliku razliku između svog gradskog i svog seoskog dela kao Voždovac. Na jednoj strani su gusto naseljena gradska naselja, Autokomanda, Dušanovac, Šumice, Braće Jerković, Medaković i Banjica, gde se živi u zgradama i gde su rastojanja mala. Na drugoj strani su naselja na obroncima Avale, Beli Potok, Pinosava, Zuce i Ripanj, gde se živi u individualnim kućama i gde se rastojanja mere u desetinama kilometara. Između tih dveju slika stoje naselja mešovitog tipa, Kumodraž i Jajinci, u kojima se zgrada i kuća nalaze u istoj ulici. Za sanitetski prevoz to znači da jedna ista opština traži dva sasvim različita načina planiranja. U zgradi na Dušanovcu problem je lift i stepeniše, a u kući u Ripnju problem je put do kapije i put od kapije do bolesničke sobe. Vreme dolaska vozila se u tim dvema situacijama razlikuje i po nekoliko puta, iako je u pitanju ista opština. Zato je najkorisnije razumeti šta je specifično za prevoz iz individualne kuće, jer o tome gotovo niko ne govori.
Zašto adresa u kući nije isto što i adresa u zgradi
Kod stana se unapred zna nekoliko stvari, sprat, postojanje lifta i oblik stepeništa, i to su podaci koji se lako opišu telefonom. Kod individualne kuće nema tipskog rešenja, jer je svaka kuća građena po sebi i dograđivana po potrebi. Prva razlika je dvorište, koje može biti u nivou ulice ili nekoliko stepenika iznad ili ispod nje. Druga razlika je put od kapije do ulaznih vrata, koji je nekad betonska staza a nekad zemljani prilaz koji posle kiše postane blatnjav. Treća razlika su unutrašnja vrata, jer su u starijim kućama često uža od vrata u stanovima novije gradnje. Četvrta razlika je raspored soba, pošto se bolesnik po pravilu nalazi u najmirnijoj sobi, a to je često najdublja soba u kući. Peta razlika je prostor oko ležaja, jer u zatvorenoj sobi sa krevetom, plakarom i komodom nema mesta za dva čoveka i nosila. Sve to se rešava, ali se rešava planiranjem, jer nosila ne mogu da se skrate a vrata ne mogu da se rašire u trenutku dolaska.
Put od kapije do ležaja je često najteži deo celog prevoza
Kod prevoza na veće udaljenosti ljudi obično misle da je najzahtevniji deo vožnja, a u praksi to nije tako. Najzahtevniji deo je gotovo uvek prvih dvadeset metara, dakle deo od vozila do ležaja i nazad. U kućama na avalskim obroncima taj deo često ide preko strmog dvorišta, preko nekoliko nizova stepenica i preko uskog prolaza između kuće i ograde. Ako je pacijent nepokretan i mora u ležećem položaju, tu je potreban veći broj ljudi i drugačija oprema nego u ravnom dvorištu. Ako pacijent može bezbedno da bude u sedećem položaju, koristi se stolica za prenos, koja prolazi kroz mnogo uže prostore od nosila. Visok prag na ulaznim vratima, uzak hodnik i zavoj od devedeset stepeni na kraju hodnika su tri najčešće prepreke u starijim kućama. Zimi se dodaje i led na stazi, pa se pre prenosa mora obezbediti siguran oslonac za noge onih koji nose. Zato ekipa uvek prvo prođe tu putanju bez pacijenta, i to je minut koji sprečava pad i povredu.
Sporedni putevi, neasfaltirani prilazi i avalska zima
Sanitetsko vozilo je po dimenzijama bliže kombiju nego automobilu, pa ono što je prohodno za putnički automobil nije automatski prohodno i za njega. U Ripnju, Zucama, Pinosavi i Belom Potoku postoje ulice koje se odvajaju od glavnog puta i završavaju kao uski, nekategorisani prilazi. Kod dela tih prilaza problem je širina, kod dela nagib, a kod dela niske grane i žice koje smetaju višem vozilu. Posle jače kiše neasfaltirani prilaz izgubi nosivost, pa teže vozilo na njemu proklizava i ne može da se okrene. Zimi je situacija najozbiljnija, jer se putevi na avalskim usponima čiste kasnije od gradskih saobraćajnica, a led se na severnim stranama drži danima. U takvim uslovima se dogovara najbliža tačka do koje vozilo bezbedno stiže, a ostatak puta pacijent prelazi na stolici ili na nosilima, uz zaštitu od hladnoće. Ovo nije improvizacija nego uobičajen postupak, i on je mnogo bezbedniji od pokušaja da vozilo uđe u prilaz iz kog ne može da izađe. Porodica tu najviše pomaže tako što unapred kaže kakav je prilaz i da li je taj dan očišćen.
Adresa koju navigacija ne nalazi
U gradskim delovima Voždovca dovoljno je reći ulicu i broj, i vozilo dolazi bez razgovora. U udaljenijim naseljima to često ne funkcioniše, i to je poznato svakome ko tamo živi. Numeracija u pojedinim ulicama nije neprekinuta, jer su kuće građene u različitim periodima, pa se broj četrdeset može naći stotinama metara od broja trideset osam. Postoje i ulice koje nose isto ili slično ime u dva različita naselja, pa navigacija odvede vozilo na potpuno drugu stranu. Zbog toga se kod ovakvih adresa uvek traži i orijentir, dakle prodavnica, škola, autobusko stajaliste, crkva ili nekakvo prepoznatljivo raskršće. Korisno je reći i boju kapije, materijal ograde ili to sa koje strane je kuća u odnosu na skretanje sa glavnog puta. Najbolja praksa je da neko iz porodice u vreme dolaska bude na kapiji ili na raskršću i da telefon bude uključen. Jedan minut razgovora pre polaska ovde uštedi dvadeset minuta traženja, i to je razlika koja se odmah oseti.
Vreme puta, od Dušanovca do Ripnja u istoj opštini
Kada se planira termin, gleda se realno vreme puta, a ono se na Voždovcu ozbiljno razlikuje od naselja do naselja. Iz zgrade na Autokomandi ili na Dušanovcu do velikih ustanova na teritoriji opštine, Vojnomedicinske akademije i Instituta za ortopediju na Banjici, put je kratak i mereno kilometrima i mereno vremenom. Iz Ripnja ili iz Zuca do istih tih ustanova reč je o znatno dužem putu, koji ide preko Avalskog puta i preko saobraćajnica koje u vršnim satima stoje. Na to se dodaje i vreme koje je potrebno da vozilo prvo stigne do pacijenta, a ne samo vreme od pacijenta do bolnice. Za pregled u devet sati u gradskom delu opštine polazi se znatno kasnije nego iz naselja pod Avalom, iako je ustanova ista. Kod prevoza koji se ponavlja, na primer kod serije fizikalnih terapija ili kontrola, taj raspored se posle prvog puta lako iskalibriše. Kod otpusta iz bolnice se termin ne zna dan pre, pa se poziv upućuje odmah kada lekar potvrdi otpust. Pravilo je jednostavno, što je adresa dalje od centra grada, to je važnije da se prevoz dogovori ranije.
Koje podatke pripremiti kada je pacijent u kući
Podaci koji se traže za kuću delimično se razlikuju od onih koji se traže za stan, i vredi ih pripremiti unapred. Prvo je adresa sa orijentirom i objašnjenjem skretanja, jer to je najveća razlika u odnosu na gradsku adresu. Drugo je stanje prilaza, dakle da li je asfaltiran, kolika je širina i kakav je nagib, kao i to da li vozilo može da uđe u dvorište. Treće je opis puta od kapije do ulaznih vrata, broj stepenica, postojanje rampe i da li je staza ravna. Četvrto je prostor unutra, širina ulaznih i unutrašnjih vrata, dužina hodnika i da li se u sobi može stati sa dve strane kreveta. Peto je stanje pacijenta, dakle može li da sedi, mora li ležeći položaj i kolika je približna telesna masa. Šesto su medicinske potrebe u toku puta, kiseonik, kateter, sonda ili infuzija, i podaci o lekovima. Sedmo je kontakt osobe koja će u tom trenutku biti u kući, jer to je čovek sa kojim se rešava svaki nepredviđen detalj.
Ista usluga i u zgradi na Banjici i u kući u Ripnju
Najvažnija poruka za stanovnike Voždovca je da udaljenost naselja ne menja standard prevoza. Sanitetski prevoz pacijenata pokriva celu teritoriju opštine, i gradski deo, Autokomandu, Dušanovac, Šumice, Braće Jerković, Medaković i Banjicu, i naselja mešovitog tipa kao što su Kumodraž i Jajinci, i naselja pod Avalom, Beli Potok, Pinosavu, Zuce i Ripanj. Menja se samo priprema, jer za udaljeniju adresu treba više informacija i malo više vremena. Menja se i način prenosa, pošto se u kući mnogo češće koristi stolica za prenos nego duga nosila. Ono što se ne menja je suština, dakle to da pacijent putuje u stabilnom položaju, vezan, u klimatizovanoj i grejanoj kabini i uz dva obučena čoveka. Zbog toga se ni za jednu adresu ne treba unapred pomiriti sa tim da nema rešenja, jer se skoro svaka situacija reši ako se opiše pre polaska. Ako u kući postoji nepokretna ili teško pokretna osoba, korisno je da porodica te podatke o prilazu i o prostoru zapiše jednom i drži ih spremne. Za sva pitanja o samom stanju pacijenta i o tome da li je za njega bolji sedeći ili ležeći transport odluku donosi lekar koji ga vodi, a prevoz se organizuje po toj proceni.
